takip et takip et takip et
Köşe Yazıları

17 Haziran 2020 - 12:37:24 - 294 Okunma

TOKAT’DA FOKLOR

Folklor halk kültürünün tamamını kapsar. Folklor denince ( oyunları, yemekleri, türküleri, ağıtları, giyimleri, müzikli dansları…)  tamamına verilen genel addır. Bazen folklor ile halayı eş görenler vardır. Birbirinden tamamen ayrıdırlar. Folklor kelimesi Türkçemize Fransızcadan geçmiştir. Folk (halk) demektir. Lore (bilim) demektir. Folklor, halk bilimi demektir. Folklor ”halkbilimi” terimini ilk kullanan İngiliz William Thoms’dur. Londra’da yayınlanan “ Athenaeum” adlı dergide Thoms kullanmıştır. Halay; Türk, Altay halk kültürü tören dansıdır. Halayın kökleri milattan önceki dönemlere, hatta tarih öncesi çağlara uzanan oyundur. (Al/hal) kökünden türemiştir. Topluluk veya ateş anlamlarını içerir.

       Tokat folklorunu anlatmak için Tokat’ı tanımak gerekir.  Hacı Bektaşi Veli’nin; “ hayırlı ve bereketli duaları ile bu eski tarihi şehir, âlimler konağı, fazıllar yurdu ve şairler yatağıdır.” Diyerek tarihe not düşen (1656) Evliya Çelebi. Tarih kokan sokakları, mimarisi, yemekleri, bitki örtüsü, el sanatları, hamamları, hanları, bereketli bağları, bahçeleri, oyunları, hikâyeleri, eğlenceleri, bostanları, bağları, bahçeleri ve muhabbeti kıvamında yöre sakinleriyle keşfedilmeyi bekleyen yitik bir hazinedir Tokat… Yaklaşık Yedi Bin Beş Yüz yıllık yerleşim yerine sahip Tokat kalesi Roma döneminde inşa edilmiştir. Danışmend Melih Ahmet Gazi tarafından 1074 yılında Türklerin eline geçmiştir. Selçuklu dönemi eseri olan Hıdırlık köprüsü 151 m. Uzunluğunda, Yedi m. Genişliğinde 1250 yılında inşa edilmiş taş köprü geçmişten geleceğe selam vermektedir. Mevlana’nın “ Tokat’a gitmek gerek” diyerek Tokat’a geldiği bilinmektedir. Hacı Bektaşi Veli’nin kalede ki Romalılara “ yıldırım eriyle bir er gele bu kaleyi başınıza yıka” bedduası gerçekleşir. Beyaz zambaklar şehrine tarihten günümüze kimler gelip geçmedi ki? Roma hükümdarı Jul Sezar, ( veni, vidi, vici) ” geldim, gördüm, yendim.” Sözü “zela” Zile kale taşında yazılıdır. Fatih Sultan Mehmet’in esir aldığı ( kazıklı volvodo) Kont Drakula kalede hapis tutulmuştur.

Tokat’ta folklor denince sevinçte, acıda bir ve beraber olmanın sembolü milli kültürümüzdür. Tokat’lı On Beşliler Çanakkale’ye savaşa giderken kızların gözlerini yaşlı bırakan şehirdir. Vatanı için ölmesini de, yaşarken eğlenip halay çekmesini de bilen yiğitlerin yatağıdır. Halk oyunları bir toplumun geçmişini günümüze kadar ulaştırıp sahneleyip, figürleriyle anlatılma sanatıdır. Tokat halk oyunları, bilmeceleri, atasözleri, destanları, masalları, hikâyeleri, folklorik oyunları oldukça zengindir. Bilinenlerin yanı sıra bilinmeyen nice gün yüzüne çıkmamış hikâyeler, maniler, oyunlar, halk bilimlerini bağrında saklar.

Dokuz Yüz adımda, Dokuz yüz eseri göreceğiniz dünyada tek il Tokattır. Anadolu Türkmenlerinin yoğun olduğu Orta Karadeniz bölgesinde yer alan Tokat’ın 6000 yıllık bir medeniyetin izlerine rastlamanız mümkündür. Birazda halk danslarından (halaydan) bahsedelim.

Tokat yöresinin halk danslarını şöyle sıralayabiliriz; Ağırlama, alacam, ağaca dudu, allılar, Arguvan semahı, ahdıl halayı, lalelim oyunu, Maşat halayı, omuz halayı, çekirge halayı, ellik oyunu, Artova Sarıkızı, aşırma, burçak tarlası, çiçek halayı, gönüller semahı, geyik oyunu, dik halay, hürülü, İbiski halayı, kara bit, karadut, Kaz ova yanlaması, kırat, kırklar semahı, Kızık halayı, koçeri, Turhal semahı, mektepli, Necip halayı, Garkın halayı, topal kız halaylarıdır. Tokat halk oyunları genellikle düğünlerde, şenliklerde, asker uğurlamada halkın tamamı severek, isteyerek seyreltiği eğlenceleridir. Davul zurna ile oynanır. Bazen saz, kaval ve sözler eşliğinde de oynanır. Halay üç bölümde oynanır, ağırlama (yavaş bölüm), yanlama bölümü( orta halı hareketli), yelleme bölümü ( oyunun en hızlı hareketli) bölümlerinden oluşur. Halayı erkekler grubu, kadınlar grubu ile oynandığı gibi kadınlı erkeklide oynanır.

Halayda giyilen giysiler yüzlerce yıldan beri gelenek haline gelen el emeği göz nuru işlemeler, nakışlar, boncuklarla, renkli yün iplerle dikilmiş elbiseler göz zevkimizi doyurmaktadır. Bu yörede folklor anlatılmaz yaşanır. Tokat halayların, türkülerin, şairlerin folklorun harmanlandığı yerdir. Orta Karadeniz’den, Anadolu’ya oradan tüm Türkiye’ye yükselen bir sestir. Tarihten gelen öz duygu ve düşüncelerini arı balı yaparcasına insanların bu bölgenin folklorunu zenginleştirmiştir. İmeceleri bayram yeridir. Halaylarında el sıkmaları, kol kola girmeleri birliğin, dirliğin bölünmez bütünlüğünün sembolü olarak, birlikte hareket etmenin onurunu yaşarlar. Bu onur gökyüzünde dalgalanan al bayrağın gölgesinde olur.

Folklor dil demektir, giyimdir kuşamdır, yardımlaşmanın kardeşliğin simgesidir. Vatan üzerine dökülen alın teri, emektir. Tarih boyunca yaşayanların ayak izleri, hareketlerinin bir bütünüdür… Dün tarihte vardık, bugün yaşıyoruz, yarın birlikte beraberce güçlü olacağız.

Süleyman ERKAN 15-05-2020 Pazartesi Bedesdenlioğlu-TOKAT

"Süleyman Erkan" diğer yazıları için tıklayın.

Yazı hakkında görüşlerinizi belirtmek istermisiniz?

PressTR.com © Copyright Tüm Hakları Saklıdır.

PressTR

tokat haberleri

tokat haber

tokat haber 60

tokat gazetesi

tokat gündem

tokat merkez haberleri

son dakika tokat haberleri

tokat haberi
tokat haberi oku