takip et takip et takip et
Gündem

20 Temmuz 2020 - 524 Okunma

TOKAT MÜZESİ İLK MEMURU,MÜDÜRÜ MEHMET BESİM KARAGÜLLE

Abone Ol

Yapacağınız bir röportaj ya da araştırma genellikle diğer bir araştırmanın ön habercisidir.1996 yılında Niksar Belediyesi Yazı İşleri Müdürü Müjdat Özbay ile “ Milli Mücadele Yıllarında Niksar” eserini hazırlarken çalışmamıza kaynak olabilir diye Tokat Müzesi’ne müracaat etmiştik. Karşımıza M.Besim Karagülle’nin el yazısı ve çektiği fotoğrafların ilgili yere konulmasıyla -dönemin Müze Memuru Nuri Savuran’ın da ilaveler yaptığı-hazırlanmış bir eser çıkmıştı. Defterin üzerinde:

“TOKAT MÜZESİ

Tarihi Yapılar, Eski Eserler ve Bölgeleri, Tokatlı Meşhurlar Defteri Meydana Getiren: Besim Karagülle 1929-1937

İlaveleri Yapan, Resimleri Koyan: Nuri Savuran 1944

Envanter No: 196i “ etiketi yapıştırılmıştı.

Yetkililerden izin isteyerek fotokopisini çektirip Niksar Şafak Matbaası’nda ciltlettirmiştik. Bu eserden bizimle birlikte çok sayıda araştırmacı arkadaşımız yararlandı. Defter niteliğindeki eserde-kısaca hayatından Nuri Savuran tarafından bilgi verilen Mehmet Besim Karagülle kimdi, Nuri Savuran da hayatta değildi, ikisinin de ailesi Tokat’tan kopmuştu. Savuran’ın Niksar ‘da yaşayan kardeşi emekli Dr. Şehsuvar Savuran da bu defterden haberdar değildi. Bir gün mutlaka bulacağız düşüncesiyle hep beynimizin bir yerinde saklı kaldı bu isimler.

Yakın dönemde Tokat sevdalısı Burhan Günesen bin bir meşakketle hazırladığı “Bir Asırda Anılarıyla Tokat Simalar” adlı eserinde Besim Karagülle’den ve bu defterden kısaca bahseden bir bölüm ve fotoğraf koyarak vefa gösterdi gelecek kuşaklara. Artık geç de olsa sıra bizdeydi.

Niksar’ın Gürçeşme (Eskidir) Kasabasında “Karagülle “ soyadlı bir aile vardı ama yaptığımız araştırmalarımızda onların Besim Karagülle ailesi ile uzaktan yakından bir ilişkisi çıkmadı.

İlk İpuçları

11 Mayıs 2017’de Ankara’da yaşı doksanı aşmış Tokatlı Şaziye Pazarlı ile “Cumhuriyetin ilk dönemlerinde Tokat “konulu yaptığımız röportajda ilgi çekici bir bilgiye ulaştık. Bu güne dek ailesine -şahsım dâhil-  ulaşılamayan Tokat Müzesi’nin ilk kurucularından, memurlarından akrabaları Besim Karagülle’den ve ailesinden bahsediyordu:

“Ankara’da iken Besim’in kızları Habibe, Saadet’le görüşüyorduk sonra İstanbul’a naklettiler. Besim Karagülle Tokat’a öğretmen olarak gelmişti. Beybağı’ndan babamın (Ali Kantaoğlu) teyzesi Zeliha’nın Devegörmez’e gelin olan kızı Şerife Hanım ile evlendi. Maarif Müdürlüğü’nde çalışıyordu, daha sonra müzeye verdiler, müze kurulurken bizim evden oraya bindallı götürdü.”

Artık gerisini bizim çözmemiz, bugüne dek Tokat kültürü için büyük emek sarf eden bu değerli şahsiyetin ailesine ulaşamıyoruz diyenlerin aksine bizim “Karagülle Ailesini”  bulmamız gerekiyordu.

Biz de Haziran 2020’de Ankara’daki “Pazarlı Ailesi”nin yardımlarıyla, Besim Karagülle’nin kızı Habibe’den olan torunu İstanbul’da yaşayan Doktor Handan Olur’a ve eşi Maltepe Üniversitesi Dr. Öğretim Görevlisi Mustafa Nuri Olur’a ulaştık.

Torunlarından hayatta olan Dr. Handan Olur, Hatice Türkan Kumral İstanbul’da, Fırat Karagülle Ankara’da yaşamaktadır.

Aileden Mustafa Nuri Olur Bey gerekli bilgileri, fotoğrafları ve eşinin dedesi Besim Karagülle’nin ellerinde bulunan hat sanatı tabloların resimlerini gönderme nezaketinde bulundu. Ancak ailenin de belirttiği, bizim de Tokat Ali Paşa Camii, Deve Görmez Cami ve Horuç Camii’ne hediye ettiği ve uzun zaman asılı olduğunu bildiğimiz tabloları araştırmamıza rağmen bulamadık. Dilerim Tokat Mezar Kitabeleri ile ilgili hazırladığı çalışması da kaybolmamıştır, bir yerden çıkar.

Araştırmamıza ışık tutan desteklerinden dolayı Ankara’da yaşayan “Pazarlı Ailesi ” ve İstanbul’da yaşayan “ Dr Handan Olur ve kıymetli eşi Mustafa Nuri Olur’a ne kadar teşekkür etsem azdır.

TOKAT MÜZESİ’NİN İLK MEMURU MEHMET BESİM KARAGÜLLE

Mehmet Besim KARAGÜLLE, 1889 yılında Sivas Merkez Küçük Minare Mahallesi’nde dünyaya gelmiştir. Annesi; Emine ve Süleyman’ dan  doğma Ayşe Habibe Hanım’dır. Babası; Hatice ve Hüseyin’den doğma Hacı Abdullah Bey’dir.  İlköğrenimini tamamladıktan sonra Sivas Rüştiyesi’nden mezun olmuştur.

Mehmet Besim Bey 1910- 1915 yıllarında bir müddet Yıldızeli Askerlik Şubesi’nde kâtip olarak çalışmış daha sonra askerlik görevini yapmak için Tokat’ a gelmiştir. Bu görevi Maarif Müdürlüğü emrinde “ Sülüs Hat Öğretmeni” olarak tamamlamıştır. Terhisinden sonra Maarif Müdürlüğü Başkâtipliği, Tokat Kütüphanesi memurluğu yapmış bilahare Tokat Müzesi Müdürlüğüne vekâleten atanmıştır.

Tokat’ta yaptığı evlilik nedeniyle hayatının sonraki yıllarını da Tokat’ta geçirmiştir.

1920 yılında Tokat Beybağı Mahallesi Haydaroğlulları ailesinden daha önce Devegörmez Mahallesi’nde Mehmet Nuri Efendi’ye gelin giden Zeliha Hanım’ın kızı Şerife Hanım  (1900-1979) ile evlenmiştir.

Bu evliliğinden Habibe (1923-2000), Saadet (1927-2010) ve Vedat (1932-2012) isimli çocukları olmuştur.

Meslek hayatını Tokat Müzesi kurulması ve sonra da müdürlüğünde geçirmiş olan Mehmet Besim Karagülle, 20 Haziran 1938 tarihinde kalp krizi sonucu hayatını kaybetmiştir. Ali Paşa Camii’nde kılınan cenaze namazından sonra naşı Şeyh-i Şirvani kabristanlığına defnedilmiştir.

Mehmet Besim Karagülle, Ali Paşa Camii başta olmak üzere Tokat ve bazı ilçelerinde halen var olan tarihi yapı ve camilerin birçoğunun kaynak bilgilerini bizzat yerine giderek çalışıp ortaya koymuş ve röleve çalışmalarını yapmıştır.

Buna ilişkin çalışma ve eserleri Tokat Müzesi ve Kütüphanesinde bulmak mümkündür. Ayrıca Tokat’ta bulunan tarihi eserleri araştıranlar ve sanat tarihi alanında çalışmalar yapanların başvuru kaynağı Mehmet Besim Karagülle’nin bıraktığı değerli çalışmalarıdır.

“Hat Öğretmeni “ olarak da kendi eseri zengin bir hat koleksiyonu olduğu bilinmektedir. Vefatı sonrasında bu koleksiyon parçaları Tokat’ da ki çeşitli camilere verilmiştir.(Bu bilgiler aile büyüklerinden aktarılmadır.)

Ayrıca seçkin bir para koleksiyonunun da Ankara Milli Kütüphanesi ve Tokat Müzesi’nde olduğu aile büyükleri tarafından aktarılan bilgidir.

Tokat Müzesi ve Mehmet Besim Karagülle de bir ilgili değerlendirmeyi de 27 Şubat 2015 tarihli Cumhuriyet Gazetesinde Karagülle’nin hazırladığı müze defterine dayanarak Doğan Kuban yapıyor.

Sevgili Okuyucular,

Bu olgu Tokat Müzesi’nin kuruluşu ve halen bu müzede bulunan, 1931 yılında (Harf Devrimi’nden sadece 3 yıl sonra!) Latin alfabesiyle yazılmış bir müze defteriyle ilgilidir. Bu defteri yazan Sivaslı hattat Mehmet Besim Karagülle 1889 doğumludur ve 1928 yılından 1937 yılına kadar Tokat Kütüphanesi ve Tokat Müzesi Müdürlüğünü yürütmüştür. Karagülle Tokat’taki tarihi yapılara ilgi duymaktadır ve şehirdeki Selçuklu döneminden kalan binaları, bezemeleri, yazıtları, mezar kitabelerini fotoğraflayıp, bazı yapıların planlarının çizip, bahsi geçen müze defterinde belgelemiştir.

Cumhuriyet hükümetinin 1926 yılında kurduğu küçük bir kent müzesi olan Tokat Müzesi’nin iskeleti birkaç kişinin çabası ile ortaya çıkar. Türkiye’de bu şekilde birçok müze kurulur. Bunları üniversite mezunu uzmanlar kurmaz. Uygarlığa inanmış yerel halk kurar. Müzenin ilk müdürü Halis Cinlioğlu’ndan sonra Sivaslı hattat Karagülle kendini bu işe adamıştır. Bu insanlar cumhuriyetin kurucularıdır.

                                                       TOKAT MÜZESİ

Tokat Müzesi 1926 tarihinde Gökmedrese’de kurulmuştur. Müze ve kütüphane aynı binada tesis edilirken 1926’dan 1944 yılına kadar mevcut  memurlar her iki işi de yürüttüler.Müzenin  yegane banisi Tokat Ortaokulu Tarih,Coğrafya Öğretmeni Halis Turgut Asarkaya’dır.Maarif Müdürü Zeki Bey’den maddi destek alan Halis Asarkaya müzeyi 18 ay maaş almadan yönetmiştir.Şehir içindeki ve civardaki  tarihi mezar taşlarını ,Şeriye Sicillerini müzeye kazandırmıştır.Müzenin kütüphane memuru Mehmet Besim(Karagülle)’dir.

Mehmet Besim’in 1938 yılında vefatı üzerine yerine maarif memurlarından İhsan Aybek tayin edilmiştir.1939 ‘da meydana gelen deprem müze çalışmalarını aksatmış, bazı eserler koruma amaçlı olarak 1940 yılında Ankara Etnoğrafya Müzesi’ne gönderilmiştir. İhsan Aybek’in Maarif Başkâtipliğine atanması üzerine Maarif Memurlarından Ali Rıza Aykut bu göreve getirilmiştir.

 Gümenek ve bazı kazı yerlerinden tarihi eserler 1943 yılında müzeye taşınmıştır.1943 yılında tahsis edilen müze memurluğu kadrosuna Nuri Savuran tayin edilmiştir.1947 yılında Vakıf Başkâtibi Mahmut Tuncel Müze Muhafızlığına başlamış, Nuri Savuran’ın vefatı üzerine 1962 yılında bu göreve Nafi Çamlıgöl tayin edilmiştir.

Defteri meydana getiren Mehmet Besim Karagülle ile ilgili olarak Müze Memuru Nuri Savuran bu deftere 10.10. 1944 tarihinde şu bilgileri yazmış:

Müzenin ilk ve kıymetli memuru Mehmet Besim tarafından kaleme alınan esere:

Mehmet Besim’in raporları

Halis Asarkaya’nın Osmanlılar Zamanında Tokat adlı eserinden

Albert Gabriel’in”Montues D’Anatolie  (Anadolu’da Türk Abideleri) adlı eserinden

Tıp Tarihi Profesörü Süheyl Ünver’in “Selçuk Tebabeti “ adlı eserinden iktibas edilmiştir”

TOKAT MÜZESİ KURUCUSU HALİS ASARKAYA (CİNLİOĞLU)

1901 yılında Tokat’ta doğan Halis Asarkaya (Cinlioğlu) nun babası Abdulvahap Efendi,annesi Fatma Hanım’dır.İl öğrenimini Soğukpınar Mahallesi Sıbyan Mektebi’nde orta (Rüştiye ) ve lise öğrenimini Tokat İdadisi’nde 1917 yılında tamamlamıştır.1921-1923 yılları arasında Tokat’ta açılan Dar’ül Muallimin’de katiplik yapmış,ilgi ve bilgisinden dolayı derslere de girmiştir.

1923 yılında açılan öğretmenlik sınavını kazanarak Tokat Ortaokulu Tarih ve Coğrafya öğretmenliğine atanmıştır.1924-1929 yılları arasında zabit vekili (asteğmen) olarak askerlik vazifesini tamamlamıştır. Tokat Ortaokulu’ndaki görevinin yanı sıra Halkevi kuruluş çalışmalarına katılmış, resmi tören ve bayramlarda konuşmalar yapmıştır. Milli Mücadele yıllarında Tokat Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin faal üyeleri arasında yer almıştır.1947-1948 yıllarında Tokat Yeşilırmak Özel Lisesi,1949 -1950 yıllarından sonra resmileşerek Gazi Osman Paşa Lisesi adını alan okulda görev yapmış,1949 yılında Kozan Lisesi Müdürlüğü’ne tayini çıkmış ancak memleketinden ayrılmak istemeyerek Tokat’ta kalmayı yeğlemiştir.

Bundan sonra Tokat Kız Enstitüsü’nde görevine devam etmiştir.10 Kasım 1959 yılında emekli olmuştur.1960 yılından sonra da ücretli olarak Tokat Öğretmen Okulu’nda derslere girmiştir. Tokat’ta ilk özel kütüphaneyi 1950 yılında açmıştır. Kütüphane halen oğlu M.Ali Cinlioğlu’nun koordinesinde işlevini sürdürmektedir. Cinlioğlu 1982 yılında vefat etmiş, Şeyh-i Şirvani Kabristanlığı’na defnedilmiştir.

Tokat Müzesi’nin kurucusu olan Cinlioğlu Tokat’a ait kitap çalışmaları da yapmış bunlardan 0smanlılar Zamanında Tokat (1941, 4 cilt), Ulusal Savaşta Tokat(1936), Tokat Vilayeti Meşhurları (1950), Tokat’ta İrtica Hareketleri ve Bugünkü İrtica Meselesi (1951), Tokat Coğrafyası ve Tarihi adlı eserleri yayınlanmıştır.

                  MÜZE MEMURU NURİ SAVURAN

1921 Tokat doğumlu olup, babası Ali Ragıp, annesi Pakize Hanım’dır. Üç aylıkken annesini kaybetmiştir. Çocukken salgın bir hastalık olan Çiçek’ten sol gözünü kaybetmiştir. Ortaokuldan sonra liseye gitmek için sağlık raporu istenmiş bu nedenle öğrenim hayatını sürdürememiştir.

Resme ve müziğe karşı çok yetenekli oluşu Halis Asarkaya’nın dikkatini çekmiş onun yardımı ile Tokat Halkevi Kütüphane Memurluğuna başlamıştır. Halkevinin çıkardığı gazete ve mecmualarda Yeşilırmak Dergisi’nde yazıları ve şiirleri yayınlanmıştır. Daha sonra Halis Asarkaya’nın dikkatini çekmiş, Maarif Müdürlüğü’ne yaptığı önerisi uygun görülerek Tokat Müzesi’ne mesul memur olarak atanmıştır.

1952 yılında Semiha Tunçkol ile evlenmiş Emre ve Gülten(Aydın) (1957) adında iki evlat sahibi olmuştur. Veteriner hekim olan Emre vefat etmiş olup kızı Gülten hayattadır.1962 yılında yakalandığı siroz hastalığı sebebiyle Ankara’da tedavi görmüş aynı yıl vefat etmiş, cenazesi Ankara’da Cebeci Asri Mezarlık’a defnedilmiştir. Vefatına kadar bu görevini başarıyla sürdürmüştür.


" TOKAT MÜZESİ İLK MEMURU,MÜDÜRÜ MEHMET BESİM KARAGÜLLE konulu haberimizde tokat haberleri olarak sizlere TOKAT MÜZESİ İLK MEMURU,MÜDÜRÜ MEHMET BESİM KARAGÜLLE ile ilgili son gelişmeleri aktarmak istedik. Tokat haber olarak hemen yukarıda TOKAT MÜZESİ İLK MEMURU,MÜDÜRÜ MEHMET BESİM KARAGÜLLE ile ilgili yorum ve görüşleri inceleyerek sizlerde yorum bırakabilirsiniz. "

Yazı hakkında görüşlerinizi belirtmek istermisiniz?

PressTR.com © Copyright Tüm Hakları Saklıdır.

PressTR

tokat haberleri

tokat haber

tokat haber 60

tokat gazetesi

tokat gündem

tokat merkez haberleri

son dakika tokat haberleri

tokat haberi
tokat haberi oku