takip et takip et takip et
Köşe Yazıları

9 Eylül 2019 - 09:52:54 - 290 Okunma

HANLAR

Yağız atlar kişnedi, meşin kırbaç şakladı.

Bir dakika araba yerinde durakladı.

Neden sonra sarsıldı altımda demir raylar,

Gözlerimin önünden geçti kervansaraylar…

Gidiyordum gurbeti gönlümle doya, doya,

Ulukışla yolunda orta Anadolu’ya.

İlk sevgiye benzeyen ilk acı, ilk ayrılık!

Yüreğimin yaktığı ateşle hava ılık,

Gök sarı, toprak sarı, çıplak ağaçlar sarı…

Arkada zincirlenen yüksek Torus Dağları.

Önde uzun bir kışın soldurduğu etekler,

Sonra dönen, dönerken inleyen tekerlekler… Faruk Nafiz Çamlıbel.

 

Kerpiç evlerin arasında yürürken düz tamlarının üstlerinde loğ taşları, her daim bir köşede beklerdi. Şehrin merkezine gelindiğinde kesme taşlarla yapılmış süslü, geniş avlulu yüksek yapılara da rastlarsınız? Sokaklar günün koşuluna uygun kesme taşlarla veya Arnavut kaldırımlarıyla döşenmiş. Ağır vasıta sayılan gününün kağnıları çıkardığı sesler mahallenin öbür ucundan duyulurdu. Karşı dağa çarpan ses yankı yapar sanki aralıklı iki kağnı gider gibi olurdu. Bazen kesik, kesik sesler, hasta dermansız insanı andırırdı. Bazen uzun hava türküsü ayarında ince uzun sesler çıkartırdı. Yanık ağıta benzeyen seslerse ya kağnının çok yüklü olduğunu veya da mazılarının yağsız olduğunu belirtirdi. İnsanın o anki ruh hali ne ise sesleri ona benzetirsin. At arabalarının ağaç tekerleğinin üstüne kaplanmış çelik demir çember, taşlara çarptıkça ayrı bir ses çıkartıyordu. Atların taşlara basması kibar insanların yürüyüşüne benziyordu. Melodi dinler gibi” tak, tak, tak”. Bazen de “ tiki tak, tiki tak” sesleri atların nallı ayaklarında duyarsınız? At üstünde giden insan keyfe keder, etrafı seyrederek zamanın keyfini çıkartırdı? Acelesi olan insan, atın hareketine uyum sağlayarak gidiyordu. Bunların birleşecekleri yer hanlardır. Pek azı konak evlerine giderlerdi.

Eski zamanlarda sabahın alaca karanlığında veya gün boyu yol almış insanlar hanlarda konaklarlardı. Gece yolculuk yapan kervanlar pek nadir olurdu. Hayvanları, ahırda insanlar hasır serili taş sedir üstünde üstlerini çıkarmadan yatarlardı. O kadar yorulmuşlardır ki insanlar, hasır, yün döşekten daha rahat gelirdi kendilerine. Çıkardıkları tek şey ayaklarındaki, çarık veya ayakkabıdır. Her han misafirinin uzanacağı kadar bir yeri vardır. Rahatsız edenleri hana almama korkusu da vardı. Parası olanlar ve dışarıdan gelenler için en lüks yatacak yer otellerdi. Hanlar yüz yıllar boyu insanlara hizmet etti. Cumhuriyet kurulduktan sonra da 1970’li yıllara kadar görevini aktif sürdürdü. Günümüzde yaşayan hanlar tarihi bizlere sessizce isli kesme taşlar arasından anlatırlar. Yorgun da olsalar zamana karşı ayakta durmayı başarmışlardır.

 

“On yıl var ayrıyım Kınadağı’ndan,

Baba ocağından yar kucağından.

Bir çiçek dermeden sevgi bağından,

Huduttan hududa atılmışım ben.”

 

Tokat merkezde de hanlar mevcuttur. Hanların çokluğu o şehrin ticaretinin gelişmişliğini anlatır. İnsanlar arasındaki kültür, sanat, ticaret, eğitim gibi birçok nedenlerden dolayı insanlar sürekli gelip gittiklerinde hanlar yaşamlarında önemli bir yer kaplar. XVII. Yüz yılda Tokat’a gelen Evliya Çelebi “ On Üç büyük handan bahseder.” Bunların dışında başka hanlarında olduğunu söyler. Ancak bu hanların o kadarda ünlü olduğu söylenemez.

TAŞ HAN; Tokat Gazi Osman Paşa Caddesinde bulunan han, halk arasında “voyvoda” hanı olarak bilinir. Kimin tarafından yapıldığı binmemektedir. Vakıf kayıtlarında 17.yy. Osmanlı kervansarayı, 1631 yılında yapıldığı belirtilmiştir.  İç kısımda 76 oda, dışarıda 27 oda bulunur. Toplam oda sayısı 103’dür. Günümüzde hala insanlara hizmet etmeye devam etmektedir.

 

SULU HAN; Tokat ili merkezinde Bedestenin yanında, Sulu Sokak’ta bulunan hanın kitabesi bulunmadığından yapım tarihi bilinmemektedir. Bulunduğu sokaktan dolayı “sulu han” ismini almıştır. Sulu han 1930 yılına kadar ceza evi olarak kullanılmıştır. 1957 yılında vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından restore edilerek öğrenci yurduna dönüştürülmüştür. Han halen belediye aş evi olarak kullanılmaktadır. Han kesme taş ve tuğladan iki katlı olarak yapılmıştır.

YAĞCIOĞLU HANI; Tokat merkezde, Sulu Sokak’ta bulunan hanın tarihi bilinmemektedir. Han moloz taş ve tuğladan iki katlı olarak, dikdörtgen planlı olarak yapılmıştır.  1939 depreminde hasar görmüş, 1935 yılında Tokat itfaiyesi bu hanı kullanmıştır. 1985 yılında da yıkılmıştır.

DEVELİK (DEVECİLER) HANI; Tokat merkezde Takyeciler Camii’nin Güneyin de Sulu Sokak’ta bulunmaktadır. XV-XVI. Yıllarda yapıldığı sanılmaktadır. Depremde büyük hasar görmüştür. Günümüzde han harap bir durumdadır.  Kuzey cephesinde ki giriş partalı, demir kapısı iyi durumdadır. Zamanında tek kişilik konaklama imkânı sağlayan, özel odaları ile günümüzde ki modern otelcilik anlayışını ilk uygulamasının yapıldığı, han olması bakımından önemlidir.

PAŞA HAN; Tokat ili merkezinde İvaz Paşa Mahallesinde, Sulu Sokak’ın sonunda bulunan han I. Sultan Mahmut döneminde Zararlı zade Mehmet Paşa tarafından 1752 yılında yapılmıştır. Bu gün şahıs mülkiyetinde bulunan portal camekânla kapatılmış, ticaret hane haline dönüştürülmüştür. Portal üzerinde iki hayvan figürü kabartma olarak işlenmiştir. Bunlar zincirle selvi ağacına bağlanmış, iki kaplan figürüdür.

SULU SOKAKTAKİ HAN; Tokat Gazi Osman Paşa caddesi ile Sulu Sokak’ın başında bulunan bu hanın yapım tarihi bilinmemektedir. Günümüze kısmen kapısı korunarak gelmiştir. İçyapısı yıkılmış, depo olarak kullanılmaktadır.

BEDESTEN VE ARASTA; Sulu Sokak’ta, Takyeciler Camii’nin doğusundadır. Evliya Celebi’nin “ Sultan çarşısı kadar güzel, bir çarşıdır.” Dediği bedestenleri İstanbul Kapalı Çarşı’nın bedesten bölümünü anımsatmaktadır. On İki kubbenin yer aldığı bu Osmanlı ticaret merkezinin yapıldığı tarih belli değildir. 15. Veya 16. yy da yapıldığı tahmin edilmektedir.

GÖK MEDRESE; Gazi Osman Paşa Bulvarında taş han yanında uzun yıllar müze olarak kullanılmış bu tarihi anıt Selçuklu eserlerindendir. Kitabesi bulunmayan yapı XIII. Yy. da (1277) Muineddin Pervane Süleyman tarafından yaptırılmıştır. Anadolu Selçuklu mimari ve sanatının en belirgin özelliklerini taşımaktadır. Gök Medrese iki katlı, iki eyvanlı, ortası acık avlulu ve revaklı plan tipinde olup taş, cini ve altın süslemeler bulunmaktadır. İki renkli taş kullanılarak inşa edilmiştir. Taç kapıda geometrik, bitkisel bezemeli bordürlerden oluşan bir süsleme sanatı uygulanmıştır. Osmanlılar zamanında XVIII. YY. a kadar medrese, Bimarhane ve bir odası türbe olarak kullanılmıştır. Daha sonra şifahane ve göçmen barınağı olarak kullanılmıştır. Halk arasında “Gök Medrese”, “Pervane Medresesi”, “Kırk Kızlar Medresesi”, “Darulşifa”, “Bimarhane Tekkesi” olarak da adlandırmışlardır.

YAĞIBASAN MEDRESELERİ; Anadolu’nun ilk medreselerinden olan Niksar ve Tokat Yağı Basan Medreseleri 12.yy. ortalarında yapılmıştır. Tokat Sulu Sokak mevkiinde medresenin 1247 tarihli onarım kitabesi müzede olup, Nizamettin Yağı Basan tarafından yapıldığı yazılıdır. Nizamettin Yağı Basan Danişmentlilerin Sivas kolunun 3. Hükümdarıdır. “Düşman basan” anlamına gelen yağı basan ismi verilmiştir.

MAH PERİ HATUN SARAYI; Tokat, Pazar ilçesinde bulunan kervansaray 1238 yılında I. Alaattin Keykubat’ın eşi Mah Peri Hatun tarafından yaptırılmıştır. Tamamen kesme taşlardan inşa edilmiş, yapının çevresi On Altı takviye kulesiyle güçlendirilmiştir.

 

“Gönlümü çekse de yarın hayali,

Aşmaya kudretim yetmez cibali.

Yolcuyum bir kuru yaprak misali,

Rüzgârın önüne katılmışım ben.”

 

Hanlar sosyal ve ticari hayatın önemli merkezleridir. Uzak diyarlardan gelen tüccarlar, seyyahlar, dervişler, keşişlerin konakladıkları yerlerdir. Hanlar kent merkezlerindedir veya kentler arasındaki yol arasındadır. Uzun yoldan arabalarıyla, atlarıyla, develeriyle, öküz ve manda hayvanlarının dinlenme merkezidir hanlar. Hayvanların ve insanların besleneceği, barınıp dinleneceği yerdir hanlar. Hayvanlar ahırlarında, insanlar ikinci katlarında dinlenirler. Hanın avlusunda sıra sır dükkânlardan alış verişlerini yaparlar.

Hanlar bir kültürü, yaşama bağlılığı kolaylaştırıcılığı sağlar. Şehirlerarasında ve merkezlerde hanlar bulunmaktadırlar. Türkiye’de bulunan hanlardan bazılarının adları şöyledir; 1-Cengel han Ankara. 2-Kızlar ağası hanı İzmir. 3- Taş han İstanbul. 4-Rüstem Paşa hanı Erzurum.5- Taş han Tokat. 6- Vezir han Kayseri. 7- Zincirli han İstanbul. 8- Alara han Alanya. 9- Veli Paşa hanı Corum. 10- Hekim han Malatya. 11- Koza hanı Bursa. 12- Sultan hanı Kayseri. 13- Kemer altı hanı İzmir. 14- Develik hanı Tokat. 15- Ak han kervansarayı Denizli. 16- Taş han Afyon Kara Hisar. 17- Deveci hanı Edirne. 18- İsmail Bey hanı (Kurşunlu han) Kastamonu. 19- Taş han Bartın. 20- Taş han Giresun. 21- Kara Kale hanı Iğdır. 22- Deliler hanı ( Hüsrev Paşa Hanı) Diyarbakır.23- Taş oda Bursa. 24- Yogecen hanı Batman. 25- Tol hanı Antalya. 26- Taş han Amasya…

Ulaşımın zorluğunda bir yerden bir yere gitmek ayları, yılları alırdı. Hasret denince, gurbet akla gelirde burnunun direği sızlardı insanların. Yolda gidip de gelmemek, gelip de görememek büyük bir ola salıktı insanlar için. Hanlarda kalıp soğuktan hasta olanlar, mikrop kapıp salgın hastalığa yakalananlar, açlık, yokluk birde bit ve pirelerden hastalıktan ölenlerin haddi hesabı yoktu. Hanlarda yorgun düşen insanların tavanda göz izleriyle yazılı ne gizli yazılar vardır kim bilir. Hıçkırıksız ağlayanların karanlıkta gözyaşlarını göremezsiniz? Kimsesiz ölenlerin mezar taşına hancı bir şeyler yazamaz ki? Hayallerinin, umutlarının peşinden koşan insanlar, boşluktan geçen rüzgârlar gibi handan zamansız gelip geçiyorlardı. Zamanın hesabını kimse sormuyordu. Azrail ansızın tepesinde belirdiğinde söyleyecek son sözünü çoktan unutmuş oluyordu.

 

Yaşayan gözlerimde her şey artık değişti.

Bizim garip Şehoğlu buradan geçmemişti…

Gönlümü Maraşlının yaktı kara haberi,

Aradan yıllar geçti işte o günden beri,

Ne zaman yolda bir hana rastlasam irkilirim.

Çünkü sizde gizlenen haberleri ben bilirim.

Ey köyleri hududa bağlayan yaslı yollar,

Dönmeyen yolculara ağlayan yaslı yollar!

Ey garip çizgilerle dolu han duvarları,

Ey hanların gönlümü sızlatan duvarları.  Faruk Nefis Çamlıbel.

 

Süleyman ERKAN 06-09-2019 Bedesdenlioğlu Tokat.

"Süleyman Erkan" diğer yazıları için tıklayın.

Yazı hakkında görüşlerinizi belirtmek istermisiniz?

TAKIMLAR O G B M A Y Av P
1Alanyaspor5410125713
2Fenerbahçe5311116510
3Gaziantep FK53111010010
4D. G. Sivasspor52218538
5Yukatel Denizlispor52215238
6Rizespor52215418
7Galatasaray52216608
8BTC Türk Y. Malatyaspor521211657
9Trabzonspor51317706
10İttifak Holding Konyaspor51314406
11Beşiktaş512278-15
12M. Başakşehir512258-35
13Göztepe512214-35
14Antalyaspor512259-45
15MKE Ankaragücü512237-45
16Kasımpaşa511357-24
17Kayserispor503268-23
18Gençlerbirliği5023510-52

PressTR.com © Copyright Tüm Hakları Saklıdır

PressTR

tokat haberleri

tokat haber

tokat haber 60

tokat gazetesi

tokat gündem

tokat merkez haberleri

son dakika tokat haberleri

tokat haberi
tokat haberi oku