takip et takip et takip et
Köşe Yazıları

23 Ocak 2020 - 12:09:58 - 548 Okunma

ESİN ÇELEBİ BAYRU / GÜNÜMÜZÜN ARİFE HOŞ LİKA’SI

Mevlâna Celâleddin Rûmi Anadolu’da ve dünyada tasavvufun en önde gelen temsilcilerinden birisidir. Anadolu insanı ona büyük sevgi ve saygı beslemiş, düşüncelerini benimsemiştir. Onun aşk felsefesi 13.asırdan beri Türk ve İslam dünyasında olduğu kadar diğer dinlere mensup insanlarca da ilgi kaynağı olmaktadır.

Çünkü Mevlâna hayatına:”Hamdım, yandım, piştim” diyerek aşk felsefesi olan tasavvufa inanmış ve bunu hayatına yansıtmıştır. İnsanları dinli-dinsiz, kadın – erkek, güzel-çirkin ayırmayıp Yunus misali “Yaratılanı sev Yaratan’dan ötürü” düşüncesiyle hep bir görmüş, sevmiştir.

“ Yaşadığım müddetçe Kur’an’ın kölesiyim ben

Hz. Muhammed’in yolunun tozuyum ben,

Birisi benim sözlerimde, bundan başka bir söz nakletse

O kimseden de o sözden de bizârım ben”

Mısralarıyla da Kur’an-ı Kerim’e ve Hz. Peygamberimize olan bağlılığını, kalplerimize gitmesi gereken yolu ve uyarıyı ortaya koymuştur.

Biz bu yazımızda daha çok Mevlâna, Mevlevîlik,-Konya ve Tokat tanışıklığı üzerinde durmaya çalışacağız.

Tasavvuf ve Mevlâna deyince dilimizden düşmeyen ancak çoğumuzun manasını bilmediği iki kelime var. Mevlâna ve Mevlevîlik. Önce kısaca da olsa bunların tanımını yapalım:

Mevlâna: İslam dininde, din açısından önder olarak görülen, İslam ilimlerinde başarılı olanlara verilen unvan.

Mevlevîlik: Mevlâna’nın oğlu Sultan Veled tarafından Mevlâna’nın ölümünden sonra XIII. yüzyılda Konya’da kurulan temeli Mevlâna’nın görüşlerine dayanan tarikat.

Dünyayı Allah’ın varlığının delili sayan varlık birliğini benimseyen, insanı evrenin özü olarak gören, musikili, rakslı törenlerle Allah’a ulaşmayı amaçlar.

Hz. Mevlâna Tokat’a Geldi mi?

Günümüzde hâlâ çok tartışılan ama bir türlü netleştirilemeyen bir konu var. Hz. Mevlâna (1207-1273) Tokat’a geldi mi, gelmedi mi, Tokat’la ilgili o güzel sözleri öyleyse neden söyledi?

Hz.Mevlâna’nın Fih-i Mafih adlı eserinde geçen bölüme göz atalım:

Mevlâna uzun bir yolculuktan sonra Konya’ya döndüğünde halk heyecanla sorar:

-Nereden Efendimiz, yolculuk nereden?

Hz. Mevlâna bu soruya son derece memnun bir şekilde:

-Âlimler, şairler, fadıllar yurdundan.

Halk bu nezih cevaba:

-Desene ki Efendimiz Tokat’tan geliyorsunuz. Diye cevap verirler.

Tokat’la ilgili Hz. Mevlâna’nın diğer güzel bir vecizi:

“Tokat’a gitmek gerek, orada havalar güzel, insanlar mutedil”

Bu iki anlatım apaçık Hz. Mevlâna’nın Tokat’a geldiğinin net işaretleri,delilleri değil mi? Neden başka bir şehrin değil de o şehrin havasından, insanından bahsetsin? Efendim, bu konuda araştırma yapanlarca iddia edilir ki; Tokat şehri, O’nun Belh’den geldiği yol güzergâhı üzerinde değilmiş. Yolculuğu sırasında buradan geçmemiş olabilir. Buna bir itirazımız da yok zaten. Ama “Uzun bir yolculuk “ sözlerini bu yol konusunun tamamen dışında değerlendirmek gerekir.

Diğer bir soru da Hz. Mevlâna Tokat haricinde başka bir şehirle ilgili “O şehre de gitmek gerek “ demiş mi? Elbette hayır.

Hz. Mevlâna Tokat’a gelmese, bu erenler şehrini tanımasa yaşadığı dönemde neden müritlerinden isteği üzerine Konya dışında ilk kez Fahrettin Iraki’yi hankâh kurması için Tokat’a göndersin?

Diğer bir konu da Hz. Mevlâna’nın sağlığında Niksar-Tokat yolu üzerinden Konya’ya giderek O’nun dostları arasına giren ve orada bir zaviye açan Ebubekir Niksari olayıdır. 1205’de Dimaşk’tan  (Şam) ayrılıp Niksar’a yerleşen daha sonra da Konya’nın yolunu tutan bu zat, Mevlâna-Konya-Tokat tanışmasında ve faaliyetlerin yürütülmesinde büyük etkenlerden birisi olabilir.

Ebubekir Niksari, 18 Aralık 1273 ‘de vefat eden Hz. Mevlâna’nın cenaze törenine katılmış, zamanın adetlerine göre tabutun önünde yürütülen yedi öküzden biri O’nun zaviyesinde kesilerek derviş ve fakirlere dağıtılmıştır. Hz. Mevlâna’dan bir müddet sonra vefat eden Ebubekir Niksari’nin (ölümü 1283) Konya Musalla Mezarlığında türbesi bulunmaktadır.

Ayrıca Tokat’taki Muiniddin Pervane’nin eşi Gürcü Hatun’un Konya’da Kubbe-i Hadra’nın yapımına maddi destek vermesi tesadüfî olmasa gerekir diye düşünüyorum.

Tokat Konya’dan sonra Mevlevîlikle Tanışan İlk ve En Önemli Merkezlerden Birisidir

Tokat, Konya’dan sonra Mevlevilikle tanışan ilk şehirlerden birisidir. Burada Mevlevîlik tarikatının kurulması ve gelişmesi Hz. Mevlâna’nın müritlerinden olan Selçuklu Hükümdarı IV.Kılıçarslan’ ın 1260 yılında Pervane unvanıyla görev verdiği Muiniddin Süleyman Pervane  zamanında başlar.

Muiniddin Pervane kendi döneminde âlimleri korumuş, Tokat ta Hz.Mevlâna’ nın gönderdiği Fahrettin Iraki’nin ( 1213- 1289) müridi olmuştur. Iraki, daha önce Hz.Mevlâna’nın müsaadesiyle Tokat’ta ilk hankâhı yaptırmıştı.

En yoğun dönem ise Mevlâna ‘nın torunu Ulu Arif Çelebi’ nin  ( 1272-1319) Konyalı Arife Hoş Lika’yı Tokat a ilk kadın halife olarak atadığı yıllarda başlar.

Arife Hoş Lika şehirde ve ilçelerinde çok sayıda insanı kadın –erkek Mevlevîlik tarikatına bağlamıştır. Tokat’ta Mevlevilik ve Mevlevîhâne faaliyetleri Mevlevihâne’nin son şeyhi Abdulhadi Efendi döneminde 30 Kasım 1925’de Tekke ve Zaviyelerin Kapatılması Kanunu’nun çıkarılmasına kadar devam etmiştir.

Neden Kadın Neden Arife Hoşlika Konevi?

Mevleviliğin yegâne ilkesi insanlığa Allah’ı anlatmaktır. Dolayısıyla tasavvufi düşüncede insan muhatap, gaye olarak ele alınmaktadır.

Onun için Hz. Mevlâna erkek veya kadına önce insan olduğu için değer vermiştir. Hz. Mevlâna hayatı boyunca erkekler kadar kadınlara da değer ve ders vermiştir. Onların kendi aralarında düzenledikleri sohbetlere katılmıştır.

O yıllarda Konya’nın ileri gelenleri, hanımları baştan beri Mevlâna’ya ve Mevlevîliğe büyük hayranlık duyarak mürit, müride olarak Onun yanında yer almıştır. Zengin olan kadınlar bu dergâhların ihtiyaçlarını gidermişlerdir.

Bunların arasında sultanların hanımları ve kızları da yer almıştır.

Bu ilahi aşk yolunu torunlarından Ulu Arif Çelebi titizlikle uygulamış dedesi Mevlâna gibi bu sohbetlere katılmıştır.

Günümüzde Bir Arife Hoş Lika/ Hz. Mevlâna’nın 22.Kuşaktan Torunu Esin Çelebi Bayru

Esin Çelebi Bayru 1949 yılında Halep’te doğdu. Babası Hz. Mevlâna’nın 19.kuşak torunlarından 1.Devre TBMM Reis Vekilliği, Konya Milletvekilliği yapmış olan Abdulhalim Çelebi’nin (1869-1925) torunu Celalettin Bakır Çelebi, annesi Osmanlı vezirlerinden Namık Paşa’nın torunu Güzide Hanım’dır.

Bu kanunun çıkarılmasıyla birlikte makam çelebisi Abdulhalim Çelebi’yi Ankara’ya davet eden Mustafa Kemal O’nunla görüş birliğine vararak Abdulhalim Çelebi’nin oğlu Mehmet Bakır Çelebi’yi Suriye’deki Mevlevîhânelerin merkezi olan Halep Mevlevîhânesi’ne şeyh olarak tayin etmişti. Bu arada şunu unutmamak gerekir ki İstiklal Savaşı yıllarında Mustafa Kemal Konya’ya gelerek üç gün Mevlevîhâne’de kalmış ve dua etmiştir.

Aile bunun üzerine Halep’e giderek faaliyetleri oradan yürütmüştü. Esin Çelebi’nin babası Celalettin Bakır Çelebi de 1926 yılında burada doğmuştur.

Suriye Hükümeti’nin topraklarındaki Mevlevihaneleri kapatması üzerine 1958 yılında ailesi ile birlikte İstanbul’a gelmiştir.

İlk, orta ve lise öğrenimini burada yapmış, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Arap ve Fars Filolojisi’nden mezun olmuştur.

Babası Celalettin Bakır Çelebi’nin 1996 yılında vefatından sonra Konya’ya davet edilmiştir. Makam çelebiliğini kardeşi Faruk Hemdem Çelebi ile birlikte yürütmektedir. Aynı yıl kardeşi ile birlikte Uluslararası Mevlâna Vakfı Başkan Vekilliğine atanmıştır.

Son Yıllarda Tokat’la Konya’nın Yeniden Mevlâna’da Buluşması

2012 Ocak ayında “Kültür Sanat Programları “ çerçevesinde Konya Selçuk Üniversitesi Mevlâna Araştırmalar Enstitüsü’nden bir grup akademisyen Gazi Osman Paşa Lisesi Müdürlüğü ve Tokat Şairler ve Yazarlar Derneği’nce Tokat’a davet edilmişti.

Enstitü Müdürü Yard.Doç.Dr.Nuri Şimşekler,Fars Dili ve Edebiyatı Bölüm Başkanı Yard.Doç.Dr.Ali Temizel,Uzman Nilgün Yamaner ve Salim Eker Hz.Mevlâna ve Mevlevîlik ile ilgili sunumlar yapmışlar  ilk defa geldikleri şehrin Mevlevihânesini gezmişlerdi.

Esin Çelebi Bayru Hanımefendi’yi Nasıl Tanıdık, Tokat’la Nasıl Tanıştırdık.

İsmini daha önce duyduğum Hz. Mevlâna’nın 22.kuşaktan torunu Esin Çelebi Bayru’yu ilk kez davet edildiğim Konya Selçuk Üniversitesi, Mevlâna Araştırmalar Enstitüsü’nce 9-10 Aralık 2013’de düzenlenen “Günümüzde Yurt İç Mevlevîhânelerinin Durumu ve Konumları Sempozyumu” nda tanıdım.

Sohbetlerimiz sırasında kendisinin Tokat ‘a gelmediğini ancak Tokat Mevlevîhânesi’ni merak ettiğini söylemesi üzerine bize O’nu Tokat’a davet etmek düştü.

Bu arzu Tokat Mahperi Hatun Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi’nin üç yıl sonra daveti üzerine 2016 yılının 8-9 Ocak günlerinde gerçekleşti. Esin Çelebi Bayru kışın etkilediği çok zor şartlarda Tokat’a geldi. Gazi Osman Paşa Lisesi Konferans Salonu’nda Çelebi ,“ Hz. Mevlâna, Mevlevîlik ve Sema “ konulu bir sunum yaparken GOP Üniversitesi Kütüphane ve Dokümantasyon Daire Başkanı Ekrem Anaç, Edebiyat Öğretmeni Saffet Çakar ve bendeniz de Hz. Mevlâna’yı çeşitli yönleriyle anlatan birer konuşma yaptık.

9 Ocak akşamı Esin Çelebi Bayru, Mevlevîhâne de Güneş Televizyonunca düzenlenen TOŞAYAD’dan bendeniz, Mahmut Hasgül ve Rasim Yılmaz’ın da katıldığı  “Kültür Sofrası “ programının konuğu oldu.

Bizim O’nunla diğer bir buluşmamız “Tokat Mevlevîhânesi ve Son Şeyhi Abdülhadi Efendi “eserini hazırlama çerçevesinde 13 Temmuz 2018’de Rasim Yılmaz’la birlikte gittiğimiz Konya’da Türkiye’nin Kırgızistan Bişkek Büyükelçiliği Kültür ve Tanıtma Müşaviri Doç. Dr Nuri Şimşekler’in de katılımıyla Uluslararası Mevlâna Vakfı’nda gerçekleşti.

Çelebi Hanımefendi’nin Tokat’a ikinci gelişi 22 Nisan 2019 ‘da Tokat Belediyesi ve Tokat Şairler ve Yazarlar Derneği’nin daveti üzerine gerçekleşti. Tokat Mevlevîhânesi’nde Valimiz Dr. Ozan Balcı’nın da katıldığı programda Esin Çelebi Bayru tarafından  “Mevlâna ‘nın Öğretileri “  konulu konferans verildi. Sivas Mevlana Tasavvuf Kültürü ve Semâ Derneği’nce sema töreni icra edildi.23 Nisan 2019’da Tokat’tan sonra Mevlevîliğin en fazla yayıldığı ve Mevlevîhâne’nin kurulduğu Niksar’a gidildi ve Niksar Belediye Başkanı Özdilek Özcan tarafından ağırlandı.

Üçüncü geliş ise Tokat Valiliği’nin daveti üzerine 15 Ocak 2020 Çarşamba günü gerçekleşti. Uluslararası Mevlâna Vakfı Başkan V.Esin Çelebi Bayru, Mütevelli Heyet Üyesi Osman Bayru, Vakfın Konya Şubesi Başkanı, Postnişin Nadir Dede (Kalbibüyükler),Vakıflar Bölge Müdürü Yılmaz Kılınç, TOŞAYAD Başkanı Hasan Akar ve Yönetim Kurulu Üyesi Rasim Yılmaz’ı Tokat Valisi Dr. Ozan Balcı makamında kabul ederek programlar üzerinde görüş alışverişi yapıldı.

Aynı gün akşam saat 18.00’de Mevlevîhâne ‘de buluşuldu. Programa Tokat Valisi Dr. Ozan Balcı, Cumhuriyet Başsavcısı Aydın Turhan, Garnizon ve 48.Piyade Alay Komutanı Ayhan Ocak, İl Emniyet Müdürü Göksel Topaloğlu, Belediye Başkan Yardımcısı Selahattin Kelemci, Vakıflar Bölge Müdürü Yılmaz Kılınç, Tokat Mevlevîhânesi Son Şeyhi Abdulhadi Efendi’nin torunu Nurten Tüzemen, basın mensupları ve diğer davetliler katıldı.

Tokat Şairler ve Yazarlar Derneği Başkanı bu fakirin Tokat’ta Mevlevîlik konulu sunumundan sonra Şair Rasim Yılmaz Mevlâna şiirini yorumladı. Çelebi Hanımefendi de  “Mevlevîlik ve semâ “ konulu konuşma yaptı. Sivas Mevlâna Tasavvuf Kültürü ve Semâ Derneği’nce Semâ  âyîn-î  şerîfi icra edildi.

16 Ocak 2020 Perşembe günü Niksar Anadolu Lisesi’nde “Mevlâna, Mevlevîlik ve Semâ  “ konulu söyleşiye katılındı. Niksar Belediye Başkan Vekili Bedrettin Berdibek’i ziyaret ve şehrin bazı tarihi eserleri Araştırmacı Yazar M. Necati Güneş rehberliğinde gezildikten sonra Tokat’a dönüldü.

Bu etkinlikler ve tanışıklıklardan sonra 12.asırda yaşamış büyük tasavvuf ehli Mevlâna’nın hoşgörü ikliminden tattıran, konuşması, adabıyla eksiksiz hissettiren bir hanımefendi buluyoruz artık karşımızda. Onu büyük bir manevi hazla dinlerken aklınıza işte günümüzün Arife Hoş Likası budur düşüncesi geliyor.

Yazımızı Niksar’dan Konya’ya giderek 1950 ‘den 1972 yılına kadar 22 yıl Mevlâna Müzesi Müdür Yardımcılığı görevinde bulunan, bu ulvi kapıya hizmeti “Hazreti Pir’”e hizmet olarak kabul eden ‘ Bir nazar ber-kadem ‘ Mustafa Necati Elgin’in (1907-1977)  güzel bir sözü ile bitirelim:

“Hor bakma fukara fırkasının hırkasına

Geçer her biri bir dağı delüb arkasına”

Ve en kalb-i teşekkürlerimiz sunalım; Konya’yı, Tokat’a yakınlaştırarak Hz. Mevlâna’da buluşturmak için değerli etkinliklere imza atan Valimiz Dr. Ozan Balcı, Belediye Başkanımız Av. Eyüp Eroğlu, Uluslararası Mevlâna Vakfı Başkan V. Esin Çelebi Bayru Hanımefendi ve diğer emeği geçen kurum, kuruluş ve şahsiyetlere.

"Hasan Akar" diğer yazıları için tıklayın.

Yazı hakkında görüşlerinizi belirtmek istermisiniz?

PressTR.com © Copyright Tüm Hakları Saklıdır.

PressTR

tokat haberleri

tokat haber

tokat haber 60

tokat gazetesi

tokat gündem

tokat merkez haberleri

son dakika tokat haberleri

tokat haberi
tokat haberi oku