takip et takip et takip et
Köşe Yazıları

1 Ekim 2020 - 12:03:09 - 367 Okunma

BEHZAT II

Osmanlı Devleti’nin en fazla tahtta kalansaatlere meraklı padişahı 2.Sultan Abdülhamit’in tahta çıkışının 25.yılı şerefine yapılan 114 saathaneden biridir Tokat’taki. 1902 yılında Mutasarrıf Bekir Paşa ve Belediye Reisi Mütevellioğlu Enver zamanında önce iki kat olarak yapılmış daha sonra bir kat ilave edilmiştir.

İnşaya padişahın da katkıda bulunduğu, saatlerin Fransız malı olup Dolmabahçe ‘deki ile aynı olduğu değerlendirilmektedir. Halen kullanılan alafranga saatin kurulması ise 1917 yılındadır. Behzat Çarşısına yapılmasının sebebi aynı yıl o mahalde hükümet binasının yapılması, belediye, askerlik şubesi, jandarma, karakol gibi askeri binaların bulunması, yakınında, hastane ve Mevlevihane’nin varlığı, ticaret ve sanat erbabının yoğunluğu, Sivas yolunun buradan geçmesi ve şehrin en merkezi yerinde bulunmasındandır.

Saathaneler o döneme göre hem batılılaşmanın manası hem de hâkimiyetin temsil edilmesi bakımından imparatorluk armaları, farklı saltanat sembolleri ile bezenerek inşa edilmişlerdir. Dönem şairlerinden Fani Efendi bir şiirinde bu durumu şöyle ifade etmişti:

Bir muazzam eserdir ki, misli yok, naziri yok,

Zahiren saat çalar, manen hükümet seslenir.

Ayrıca saathanelerin kapılarının üzerine ya da uygun mekânlarına çakılmış olan kitabeler 2.Abdülhamit’in halkının refahının ve iyi düşündüğünün bir göstergesi olmuştur. Ancak Tokat Saathanesi’nin kapısı üzerinde bulunan kitabe maalesef daha sonra bilinçsizce kazınmış sadece tarih kısmı bırakılmıştır.

Dere kenarında ve tabanında su olduğu için temel kısmına ardıç kazıklar çakılarak yontma taştan yapılan, 33 metre yüksekliğindeki, dört kubbeli eserin üst kısmına 133 merdivenle çıkılmaktadır. Her yarım ve tam saatte çalan çan bulunmaktadır. Saat mekanizması en üst kattan, bacadan aşağı doğru sarkıtılmış iki halat sayesinde çalışmaktadır. Bu halatlardan birine 350 kg, diğerine 150 kg ağırlığında taş bağlı olup, çalıştıkça taşlar aşağı yukarı inmekte ve bu ağırlıklar makineyi çalıştırmaktadır. Saatin terazisi hassas bir çubuk üzerinde durmakta ve tek çubuk dört saatin birden çalışmasını sağlamaktadır.

Saathanedeki saatlerin montajını ve ilk bakım işini üstlenen Horuç Camii İmam Hatibi Zeki Efendi’dir. Ondan sonra Erzurumlu Saatçi Memiş Efendi (Mehmet Muhsin Efendi) ve Zeki Hoca’nın çırağı Hafız Ali (Yunis Çiller’in babası) 1960’lı yıllara dek bu işe bakmışlardır. Bakım işini halen Saatçi Ahmet Unan yapmaktadır.

Saathanenin İlk Saatçisi Saatçi Zeki Efendi

Hacı Musaoğulları’ndan olan Zeki Efendi (Sözen) 1837 Tokat doğumludur. Merkez Horuç Camii İmam hatibi olarak görev yapan, aynı zamanda Saathane altındaki dükkânda saatçilik yapan Zeki Efendi, saatin 1902 yılındaki açılış sürecinde montaj ekibinde bulunmuş ve vefatına kadar saathanedeki saatin kurulması ve bakım işlerini yürütmüştür. Kardeşi Ömer Efendi de Horuç Camiinin müezzinliğini yapmıştır.

İstanbul’da Fatih Medresesi’nde eğitim gören Zeki Efendi’ye daha sonra Sultan 2.Abdülhamit döneminde müderrislik görevi verilmiş, ancak Tokat’taki hocası Tekkeli Hoca buna müsaade etmeyerek kendisinden sonra irşat görevinin ona ait olduğunu söyleyince görevine gitmekten vazgeçmiştir. Fıkıh ve Kur’an-ı Kerim tefsiri üzerinde ilim sahibi olan Zeki Efendi o çevrede kendisine bu konuda müracaat edilen değerlerden birisidir. Tokat eşrafından Sıddıka Hanım’la olan evliliğinden Halis, Ahmet, Hatice, Hayriye adlarında dört evladı olmuştur. Oğlu Halis Zeki 1914 yılında Erzincan Küçük Zabit Mektebi’nde askeri öğrenci iken son sınıfta çavuş rütbesiyle Doğu cephesine gönderilmiş, dolayısıyla okulu bitiremeden ayrılmak zorunda kalmıştır. Tokat’a gelişinde de Ermeni ve Rum çetelerine karşı savaşmıştır. Terhisinden sonra Cumhuriyet döneminde Artova, Taşova ve Reşadiye’de Hususi Muhasebe Memuru olarak hayatını sürdürmüştür (vefatı 1955). Oğlu Halis’ten Selahattin, Güner, Ahmet’ten Suat, Sermet, Sıddıka, Hayriye’den Perihan dünyaya gelmiştir. Bunlardan Sıddıka Hanım hayatta olup İzmir’de yaşamaktadır (GOP Lisesi Matematik Öğretmeni rahmetli Ali Galip Acar’ın eşidir).

 Zeki Efendi 1941 yılında Horuç Camii imamı iken sabah namazı sonrası evine gitmeyip mihraba sırtını dayamış o şekilde camide vefat etmiştir. Kardeşi Müezzin Ömer Efendi’de aynı yıl bir ikindi namazı sonrası aynı camide vefat etmiştir. Sağlıklarında her iki kardeş de Mevlevi tarikatına intisap etmişlerdir. Mezarları Şeyh-i Şirvani Kabristanlığı’nda bulunmaktadır.

Kardeşi Ömer Hıfzı Efendi’nin de Hacı Mehmet (Rahmetli Behzat Camii İmam Hatibi), Ali Rıza ve M. Necati adlı üç evladı olmuştur. Bunlardan M. Necati Sözen hayattadır.

Saatçi Memiş Efendi

Saatçi Memiş Efendi’nin babası Erzurum Kadana Camii imamı Mustafa Efendi, Rusların 1877-1878 Osmanlı Rus Savaşı sırasında (93 Harbi) Erzurum’u işgali üzerine ailesiyle Tokat’a göç etmek zorunda kalmıştır. Aile önce Ordu Perşembe’ye sonra Niksar’a gelmiş, buradan da 1893 yılında Bula Köyü’nden kendilerine arazi verilerek ya da kendilerince satın alınarak Tokat’a yerleştirilmiştir.

Mehmet Memiş Efendi, 1Temmuz 1864 Erzurum doğumlu, annesi Hasibe Hanım da Erzurum 1864 doğumludur. Memiş Efendi’nin adı, Birinci Dünya Savaşı’nda İngilizlere esir düşen oğlu Süvari Zabiti Ali Ragıp tarafından İskenderiye’deki esir kampından 1918 ve 1919 yıllarında gönderilen mektuplarda Erzurumlu Hocazade Saatçi Mehmet Muhsin Efendi olarak geçmektedir.

Mehmet Memiş Efendi’nin eşi, Hatice Hanım’dır. Onların bu evliliğinden Tokat’ta, Nuriye, Ali Ragıp ve Sıdıka doğmuştur.

Saatçi Memiş Efendi o yıllarda şehrin üç büyük çarşısından biri olan, hükümet binası, belediye ve askerlik şubesinin de orada bulunduğu Behzat semtinde Yüksek Kahve’nin altında bir saatçi dükkânı açarak bu mesleğini ölümüne kadar sürdürmüş, bu arada Tokat Saathanesi’nin saatini kurma görevini de o üstlenmiştir.  Memiş Efendi’nin vefatı 25.11.1931’dir.

"Hasan Akar" diğer yazıları için tıklayın.

Yazı hakkında görüşlerinizi belirtmek istermisiniz?

PressTR.com © Copyright Tüm Hakları Saklıdır.

PressTR

tokat haberleri

tokat haber

tokat haber 60

tokat gazetesi

tokat gündem

tokat merkez haberleri

son dakika tokat haberleri

tokat haberi
tokat haberi oku